تبلیغات
سیروان - شب یلدا یادگار نیاکان
سیروان

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

شب یلدا یادگار نیاکان

  شب یلدا یا شب چله، شب نخست زمستان و دراز ترین شب سال است که از هزاران سال پیش در سرزمین اهورایی مان برپا می شود. فردای آن شب با دمیدن خورشید، روزها بزرگتر می شود و تابش نور ایزدی فزونی میابد. جشن شب چله، همچون بسیاری از آیین‌های ایرانی، ریشه در رویدادی كیهانی دارد. خورشید در حركت سالانه خود، در آخر پاییز به پایین‌ترین نقطه افق جنوب شرقی می ‌رسد كه موجب كوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریكی شب می‌ شود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید دگرباره بسوی شمال شرقی باز می‌گردد كه نتیجه آن افزایش روشنایی روز و كاهش شب است.

   ایرانیان باستان شب آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می خواندند که نخستین روز سال نو بشمار می ‌آمده است و امروزه كاركرد خود را در تقویم میلادی كه ادامه گاه شماری ِ میترایی است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ میلادی به وجود آمده، ادامه می ‌دهد.

 

   حافظ  می سراید:

بر دلم گرد ستم هاست خدایا مپسند      که مکدر شـود آیینه ی مهـرآیینم

 

    نور، روز و روشنایی خورشید  نشانه‌هایی از آفریدگار بود در حالی که شب، تاریکی و سرما نشانه‌هایی از اهریمن. جای افتخار آن که نیاکان ما در چندین هزار سال پیش کوتاه ترین روز سال را محاسبه کرده بودند.

   در دوران باستان بناهایی برای سنجش رسیدن خورشید به مواضع سالانه و استخراج تقویم ساخته می ‌شده. ایرانیان با استفاده از این ابزار به تقویمی دقیق دست یافتند از جمله چهار تاقی نیاسر در منطقه نیاسر ِ کاشان كه فعلاً تنها بنای سالم باقی ‌مانده در این زمینه در ایران است (این چهار تاقی ها زمان دقیق آغاز سال نوی میترایی را نشان می دادند) که در شب یلدا مردم  و ستاره شناسان علاقه مند به باستان، گرد آن تا طلوع خورشید جمع می شوند و جشن بر پا می کنند و به تماشای زایش خورشید می نشینند.

   مِهر یا میترا از ایزدان باستانی آریایی پیش از زرتشت است، که معنی پیمان و محبت و خورشید نیز می ‌دهد، ایرانیان رفته رفته مهر پرست یا میترا پرست شدند و آیینی رمز آمیز به وجود آوردند که در آن به پرستش میترا می پرداختند و از علامت چلیپا به عنوان نماد آن که به گردونه مهر شهرت داشت استفاده می کردند.

   پس از پدیدار شدن اشو زرتشت و یکتا پرست شدن ایرانیان، پرستش آن ور میافتد، ولی این کیش ایرانی کم کم به اروپا راه میابد و دین رسمی امپراطوری روم می شود. در آنجا ژولیان یکی از پادشاهان رومی به این دین گروید. همچنین امپراتورانی چون کومودوس (۱۸۰-‏۱۹۲م.)، سپتیمیوس سوروس (۱۹۳-‏۲۱۱)، کاراکالا (۲۱۱-‏۲۱۷) و جولیان ملقب به جولیان مرتد، و نیز بسیاری از سربازان و افسران روم، سخت پیرو این آیین بودند و در رم، بریتانیا و کناره‌های رود راین، دانوب و فرات، کنیسه‌ها و معابد متعددی (مهرابه ها) برای میترا بر پا داشتند. آن ها سال ها جشن زادروز مهر و شب چله را جشن می گرفتند  و آن را آغاز سال می دانستند، حتی پس از گسترش دین مسیح، نتوانستند جلوی این جشن به یادگار مانده از ایرانیان را بگیرند و به دروغ آن را شب زادروز مسیح نامیدند.

   نماد این الهه خورشید است. آریایی ها در آغاز، عناصر چهار گانه و چیز های طبیعی مانند ستارگان،خورشید،ماه و … را می پرستیدند.

   مهر پرستی تا سال چهارصد میلادی در اروپا و شمال افریقا ادامه داشت. تا اینکه کنستانتین امپراطور وقت روم، مسیحیت را پذیرفت و دستور قتل عام مهر پرستان را داد. اما برخی آداب را که میان مردم رخنه کرده بود پذیرفتند.

   کلیسا جشن زایش مهر را به عنوان زاد روز عیسا پذیرفت و عید کریسمس نام گرفت.

    تغییر تاریخ جشن میلاد مسیح (کریسمس) و انطباق آن بر سال روز تولد میترا، توسط کنستانتین کبیر، به منظور جایگزین نمودن آن با جشن انقلاب زمستانی یا زادروز خورشید بوده است.

   تولد عیسا دقیقا روشن نیست. به روشنی از کتاب مقدس مسیحیان،انجیل متی و لوقا بر می آید که مسیح اصلا در زمستان زاده نشده! با توجه به اشاره‌های انجیل به فصل زراعت و اعتدال هوا و هم‌چنین تاریخ دوران اولیه ‌ی مسیحیت، کریسمس روز میلاد عیسی مسیح نیست و نفوذ آیین مهر در رسوم کلیسا نیز غیرقابل‌انکار است.

 

   یلدا واژه ای سریانی به پرورده تولد و زایش و بگفته ابوریحان بیرونی آن را شب زادن ترجمه کرده اند.

   آیین شب یلدا یا شب چله، خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه های گوناگون است که همه جنبه نمادی دارند و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند. خوردن خوراکی هایی مانند انار، هندوانه ، سنجد به نماد سرخی خورشید است.

در این شب فال گرفتن ، شاهنامه و حافظ خوانی مرسوم است. باشندگان با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پری آن، آینده گویی می کنند. حضور كهنسالان و بزرگان خانواده، به نماد كهنسالی خورشید از دیگر آداب این جشن است. در آن زمان ایرانیان در شب یلدا درخت سروی را به خانه آورده  به تزیین آن می پرداختند، دو رشته طلایی و نقره ای از نوک آن آویزان میکردند که امروزه در مراسم کریسمس شاهد آن هستیم.

   ایرانیان گاه شب یلدا را تا دمیدن پرتو پگاه در دامنهٔ کوه‌های البرز به انتظار باز زاییده ‌شدن خورشید می ‌نشستند. برخی در مهرابه‌ها (نیایشگاه‌های پیروان آیین مهر) به نیایش مشغول می ‌شدند تا پیروزی مهر و شکست اهریمن را از خداوند طلب کنند و شب هنگام دعایی به نام «نی ید» را می‌خوانند که دعای شکرانه نعمت بوده‌است.

   آیین های دین مسیحیت در پیوند و تاثیر پذیری بسیار نزدیکی با آیین میترائیسم ایران است زیرا  در آن زمان روم دارای آیین میترایی بود که پس از مسیحی شدن خود بسیاری از این باورها منتقل شدند، همانند:

   آیین های عشاء ربانی به کار بردن نان و شراب مقدس که جزو آیین های اصلی میترائیسم بود، در آن زمان نان می پختند و از ریشه گیاه هوم نوشیدنی سکر آور می ساختند و می خوردند، اعتراف به گناهان، رفتن مسیح به آسمان (رفتن میترا به آسمان)، عید فصح یا همان اردیبهشت میترائیسم، زنگ کلیسا(در پرده برداری از تندیس میترا زنگ به صدا در می آوردند) و روز یکشنبه یا همان روز مهر: سان دِی ((Sunday به معنی روز خورشید . و نکته جالب دیگر اینکه در اسطوره های ایرانی در زمان مهرپرستی، مهر از بانوی باکره ای به نام آناهیتا در درون غاری زاده شده که بعدها مسیحیان عیسی را جایگزین مهر و مریم را جایگزین آناهیتا کردند. مهر در برج بره، بره به دوش دارد و عیسی نیز بره‌ای در آغوشش گرفته ‌است.

 

   سنایی در این باره می ‌گوید:

           به صاحب‌دولتی پیوند اگر نامی همی­جویی   

                         که ازیک چاکری عیسی چنان معروف شد یلدا

 

   جشن یلدا به عنوان یک جشن ملی از هزاره های دور برگزار می شد و حتی پس از زرتشت (ولی دیگر نه برای پرستش یک ستاره) و در زمان هخامنشیان، ساسانیان و دوران های پس از اسلام تاکنون برگزارمی شود.

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : کیارش قهرمان

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان

parstools.com ‍Clock Code -->
فلش