تبلیغات
سیروان - جشن سده
سیروان

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جشن سده

ستیز من تنها با تاریكی است و برای ستیز با تاریكی، شمشیر به روی تاریكی نمی ‌كشم، چراغ می ‌افروزم. (اشو زرتشت)

جشن سده جشن پیدایش آتش است. موبدان و بانوان مشعل بدست گرفته و بسوی جایگاه آتش می روند تا بوته ها را بر افروزند و نوید دگربار افروخته شدن آتش سَده را بدهند، آتشی به گرمی دل ایرانی، شعله ای به فروغ بینش آریایی و گویای پایداری آیین های ما، جمعی پرشور از ایرانیانی فارغ از هر کیش و مذهب  که جویای هویت راستین خود هستند . جشن سده هیچگاه به هیچیك از اقوام یا ادیان باستان ارتباطی نداشته و همواره جشنی ملی بوده است.

نیاکان ما در روزگاران بسیار کهن، سال را به دو پاره بخش می کردند. تابستان بزرگ که هفت ماه به درازا می کشید و در نخستین روز فروردین ماه آغاز و آخرین روز مهر ماه پایان می یافت. و زمستان که از آغاز آبان ماه شروع می شد و تا پایان اسفند ماه به طول می انجامید. جشن سده، برابری می کند با صدمین روز از آغاز فصل زمستان و از سویی دیگر 50 شب و 50 روز به جشن نوروز یا اول تابستان بود.

جشن های آذرگان، شهریورگان و سَده همگی برای بزرگ داشت آتش بوده اند که سده بزرگترین آن بشمار می آید.

آتش و نور و خورشید همواره نماد رویش و زندگی بوده اند و تجلی خداوند. آتش همواره جایگاهی والا و مقدس نزد ایرانیان داشت. امروزه هم در ضرب المثل هایی که ریشه در این باورها دارند  پایبندی به این نمادها را می بینیم: (اجاق خانه ات خاموش مباد) یا (قسم خوردن به سوی چراغ) که همه  باورهایی با ریشه استوار و چندین هزار ساله است.

باور مردم این چنین بود که زمستان رو به اتمام است و با برافروختن آتش این سرما را نابود می کنند که مبارزه ای نمادین با سرمای سخت زمستان است. اشاره‌های فراوانی كه از داستان‌ها و ترانه‌های مردمی بدست می‌آید؛ نشانگر به ستوه آمدن مردم از یخبندان و آرزو برای رفتن سرما و یا كاستنِ از شدت آن بوده و همین نكته میتواند  دلیل برگزاری این مراسم و بر افروختن آتش‌هایی در مبارزه نمادین با سرما باشد.

این جشن را هوشنگ شاه بنا نهاده است ودر روز دهم بهمن برگزار میشود. در شاهنامه آمده روزی هوشنگ شاه با همراهانش در کوهی می رفتند ناگهان ماری سیاه رنگ دیدند . هوشنگ، سنگی بسوی مار پرتاب کرد که آن را بکشد. سنگ به سنگ دیگری برخود کرد و چون هر دو سنگ چخماق بودند، فروغی پدیدار شد، به بوته گرفت و مار فرار کرد. از این رویداد هوشنگ شاه شادمان شد و خداوند را نیایش کرد که راز آتش را به او آشکار کرده است. هوشنگ شاه آتش را از همان هنگام قبله قرار داد، آن روز را جشن اعلام کرد و این سنت تا امروزبر جاست. به گفته فردوسی:

بر آمـد به سنگ گران سنگ  خـرد         هم آن و هم این سنگ گردید خرد

فروغـی پدید آمـد  از هر دو  سنگ         دل سنگ گشت از فروغ  آذرنگ

جهان دار    پیش     جهان    آفرین         نیایش همی  کرد  و خواند  آفرین

که او را فـروغی چنیـن  هدیـه  داد         همین   آتـش   آنگاه   قبله     نهاد

یکی جشن کردآن شب و باده خورد         سده نام  آن جـشـن  فرخـنده  کرد

 هوشنگ به نیروی دانش نخست آتش را کشف کرد که انقلابی بزرگ بود و با بر افروختن آتش، مردم را به جشن و شادمانی فرا خواند، آن جشن را جشن سده نام گذاری کرد. آن گاه به یاری آتش، آهن را از کوه ها بیرون کشید و به مردمان پیشه وری آموخت.

جشنی که از آن یاد می شود به معنای نیایش و ستودن همراه با شادمانی است. فرهنگ ایرانی‌ها، فرهنگ شادی بوده است و می‌بینیم در سال جشن‌های فراوانی داریم مثل جشن نوروز، جشن مهرگان و سده و‌... این‌ها جشن‌های ایرانی و آریایی است. جمشید، کاوه، فریدون و هوشنگ که جشن سده به او مربوط می ‌شود گویای عقاید، آرمان های ایرانیان و روح غم ستیز آنان است.

این جشن یاد آورنده اهمیت نور، آتش و انرژی است. فروغ خورشید، ماه، آتش، چراغ و نیز روشنایی درونی دل و جان، همه نشان هایی از فروغ اهورا مزدا هستند.

حافظ می سراید:

از آن  به  دیر مغانم عزیز می دارند           که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست

حکیم عمر خیام در کتاب نوروزنامه می نویسد: "هر سال تا به امروز سده را پادشاهان نیک عهد در ایران و توران به جای می آورند، بعد از آن به امروز، زمان این جشن به فراموشی سپرده شد و فقط زرتشتیان که نگهبان سنن باستانی بوده و هستند این جشن باستانی را برپا می داشتند".

زنده یاد استاد مهرداد بهار معتقد است كه واژه سده از فارسی كهن به معنی پیدایش و آشكار شدن آمده و آن را برگزاری مراسمی به مناسبت چهلمین روز تولد خورشید (شب یلدا) دانسته و می نویسد: … جشن سده سپری شدن چهل روز از زمستان و دقیقا در پایان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشنی دیگر كه در دهم دی ماه برگزار می شده و كمابیش مانند جشن سده بوده هم باید توجه كنیم كه در آن نیز آتش ها می افروختند. اگر نخستین روز زمستان را که پس از شب یلدا است را تولد دیگری برای خورشید بدانیم، می توان آنرا هماهنگ با جشن گرفتن در دهمین و چهلمین روز تولد، آیین كهن و زنده ایرانی دانست. (در همه كشور و سرزمین های ایرانی نشین، دهم و چهلم كودك را جشن می گیرند) و این واژه كه به معنی پیدایی و آشكار شدن است ، در ایران باستان sadok و در فارسی میانه sadag بوده و واژه عربی سذق و نوسذق (معرب سده) از آن آمده است.

یکی از بزرگ ترین و با شکوه ترین جشن های سده که پس از اسلام برگزار شد، بدست مردآویج زیاری به سال 323 هجری (سده دهم میلادی) بود. این جشن را در اصفهان و در کنار زاینده رود با شکوه برگزار کرد. مردآویج علیه خلیفه قیام کرد و کوشش نمود سرزمین های ایرانی را دوباره یک پارچه کند و از دست تازیان باز ستاند، او ری، گرگان، اصفهان و خوزستان را به تصرف در آورده بود. مردآویج مانند برادرش وشمگیر یا اصلا مسلمان نبود و یا با وجود قبول ظاهری اسلام باطنا تعلق تمام به آداب ایرانی و مراسم آیین زردشتی داشتند. از خلیفه عباسی و عمال عرب او سخت متنفر بود و در این خط سیر می کرد که شاهنشاهی ساسانی را دوباره احیا کند. به  همین خیال تاجی مرصع مانند انوشیروان بر سر میگذاشت و بر تخت زرین می نشست. او در اقامه آداب قومی ایران سعی بسیار به خرج می داد. در زمستان سال 323، زمانی که در اصفهان بود،در شب جشن سده امر کرد که در دو طرف زاینده رود هیزم فراوان گرد آورند و وسایل چراغانی و آتش افروزی و سور و سرور بزرگی را که شایسته چنین جشن باستانی و چنان پادشاهی باشد فراهم نمایند.

همچنین در زمان غزنویان این جشن دوباره رونق گرفت و به فرمان سلطان محمود با شکوه برگزار می شد. عنصری  شاعر ایرانی در یکی از جشن های سده در برابر سلطان محمود قصیده ای درباره سده خواند که این چنین آغاز می شود:

سده جشن ملوک نامدار است        ز افریدون و از جم یادگار است

عنصرالدوله دیلمی و ملکشاه سلجوقی نیز در برپایی این جشن کوشش بسیار کردند. کوششی بسیار برای جشنی ایرانی، جشنی که از گرمای دل ایرانیان بر آمده است، جشنی با شادی و پایکوبی، چرا که ایرانیان از دیر باز بر اساس تعالیم زرتشت شادی را انگیزه ای می دانستند برای کوشش در راه ساخت جهانی آباد و به همین دلیل است که امروزه زرتشتیان سوگواری را زشت می دارند. چراکه پیامبر ایرانی، زرتشت می گوید:

دمی را که با غم بسر می بری، زندگی مشمار.

در ایران قبل از اسلام و در میان زرتشتیان امروز، این جشن نزدیک غروب آفتاب  با آتش افروزی آغاز می شد و امروز هم با همان سنت کوه هایی از بوته و خار و هیزم در بیرون از شهر  فراهم شده، درحالی که موبدان لاله به دست اَوِستا زمزمه می کنند، بوته ها را با آتش روشن کرده و مردمی که در آنجا جمع شده اند، نماز آتش نیایش خوانده، و سپس دستان یکدیگر را می گیرند و به دور آتش می چرخند، شادی و پایکوبی می کنند. و برخی کوپه های آتش را بر پشت بام ها می افروختند.

امروزه در برخی نواحی افغانستان و میان کُردان سلیمانیه و هم چنین روستا نشینان شمال شرقی ایران در خراسان، و یزد برگزار می شود. این مراسم به وسیله انجمن زرتشتیان کرمان سده هاست که بیرون از شهر انجام شده و همه مردم، زن و مرد زرتشتی و مسلمان و کلیمی از هر کیشی در آنجا گرد  آمده و در شادی شرکت می کنند .در تهران این جشن هر ساله در همایشگاه مارکار در تهران پارس و یا باغ  ورجاوند برگزار می شود .در شیراز با یاری زرتشتیان و مردم شیراز برابر کعبه زرتشت مقابل آرامگاه داریوش و خشایارشا  برگزار می شود.

در گذشته، جشن سده در گستره پهناوری از آسیای كوچك (آناتولی ( تا استان سین‌كیانگِ چین یعنی در سرتاسر ایران بزرگ، در بین همه مردمان، فارغ از هر قومیت یا گرایش دینی رواج داشته و به مانند نوروز در روایت‌های مكتوب تاریخی به آن اشاره شده است.

پس از تازش اعراب و مغول آن چنان شادی رو به فراموشی رفت که سَده به تاریخ سپرده شد.

این جشن، یک جشن ملی است و تمام ایرانیان می توانند در آن شرکت کنند.شاید این جشن را فقط زرتشتیان برگزار می کنند، چرا که پاسدار فرهنگ و باورهای ایرانی بوده اند ولی این جشن، جشن شما هم است.

فرخنده جشن سده ٬ جشن پیدایش آتش ٬  چهلمین روز زایش مهر٬ صدمین روز زمستان بزرگ ٬ آغاز گرمی و مهربانی طبیعت ٬ پیروز باد .

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : کیارش قهرمان

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان

parstools.com ‍Clock Code -->
فلش